Foizlar

Darsning matnli varianti

Chegirmalar, o'sishlar va teskari hisob — jumladan, ataylab kattaroq ko'rinadiganlari.

1. 1-savol

   Kurtka 200 000 so'm turadi va unga 25 foiz chegirma berilgan.

   Yangi narx so'mda nechaga teng?

   Javob va izohni ko'rish

   Javob: 150000 so'm

   Izoh: 200 000 ning to'rtdan biri 50 000, demak narx 150 000 ga tushadi. Darrov 0,75 ga ko'paytirish ayirishdan tezroq va bu usul har qanday chegirmaga mos keladi: 30 foiz chegirma — 0,7 ga ko'paytirish.

   Maslahat: 25 foiz chegirma narxning 75 foizini qoldiradi.

2. 2-savol

   Narx 10 foizga oshadi, bir oydan keyin esa 10 foizga tushadi.

   Boshlang'ich narx bilan solishtirganda yakuniy narx:

   Variantlar

   • ·Aynan o'sha
   • ·Bir oz yuqori
   • ·Bir oz past
   • ·O'n foizga past
   Javob va izohni ko'rish

   Javob: Bir oz past

   Izoh: 100 dan boshlasak, o'sishdan keyin 110 bo'ladi, tushish esa 110 ning 10 foizini, ya'ni 11 ni oladi va 99 qoladi. O'sish tushishga qaraganda kichikroq bazadan hisoblangan, shuning uchun bir xil foiz yuqoriga va pastga hech qachon bir-birini qoplamaydi — natija doim boshlangan joydan sal pastroq bo'ladi.

   Maslahat: Ikki o'zgarish har xil boshlang'ich nuqtadan o'lchanadi.

3. 3-savol

   20 foiz chegirmadan keyin mahsulot 80 000 so'm turadi.

   Dastlabki narx qancha edi?

   Javob va izohni ko'rish

   Javob: 100000 so'm

   Izoh: Chegirmali narx dastlabki narxning 80 foizini tashkil qiladi, shuning uchun 80 000 ni 0,8 ga bo'lsak 100 000 chiqadi. 80 000 ga 20 foiz qo'shsak atigi 96 000 bo'ladi — bu odatiy xato: foizlar bir xil stavkani qo'shish bilan emas, bo'lish bilan bekor qilinadi.

   Maslahat: 80 000 — bu butun narx emas, uning 80 foizi.

4. 4-savol

   Maosh 4 000 000 so'mdan 5 000 000 so'mga oshdi.

   U necha foizga oshdi?

   Javob va izohni ko'rish

   Javob: 25 foiz

   Izoh: O'sish 4 000 000 bazaga nisbatan 1 000 000 ni tashkil qiladi, 1 ÷ 4 esa 25 foiz. Yangi qiymatga bo'lsak 20 foiz chiqadi, lekin bu boshqa gap: bu qo'shimcha yangi maoshning qanchasini tashkil qilishini bildiradi, eskisi qancha o'sganini emas.

   Maslahat: O'zgarishni yakuniy emas, boshlang'ich qiymatga bo'ling.

5. 5-savol

   A do'kon 20 foiz chegirma, kassada esa yana 10 foiz e'lon qiladi. B do'kon shunchaki 30 foiz beradi. Boshlang'ich narx ikkalasida bir xil.

   Qaysi do'konda arzonroq?

   Variantlar

   • ·A do'kon
   • ·B do'kon
   • ·Bir xil
   • ·Boshlang'ich narxga bog'liq
   Javob va izohni ko'rish

   Javob: B do'kon

   Izoh: Ketma-ket chegirmalar ko'paytiriladi: 0,8 × 0,9 = 0,72, ya'ni A do'konda narxning 72 foizi qoladi, B da esa 70 foizi. B arzonroq. Ikkinchi chegirma allaqachon tushirilgan narxdan olinadi, shuning uchun ketma-ket ikki chegirma doim o'z yig'indisidan kam bo'ladi — «20 qo'shuv 10» nega 30 emasligining sababi shu.

   Maslahat: Chegirmalarni qo'shmang — qolgan ikki ulushni ko'paytiring.

6. 6-savol

   Kurtka narxi 200 000 so'm.

   Har bir chegirma yorlig'i ostiga to'g'ri yakuniy narxni qo'ying.

   Javob va izohni ko'rish

   Javob: 10% chegirma — 180 000; 25% chegirma — 150 000; 50% chegirma — 100 000

   Izoh: Chegirma faqat qancha tejaganingizni emas, qancha to'lashingizni ham bildiradi: 200 000 ning 90% i — 180 000, 75% i — 150 000, 50% i — 100 000. Chegirma qancha katta bo'lsa, to'laydigan narx shuncha kichik bo'ladi.

   Maslahat: 25% chegirma narxning 75% ini to'lash degani.