6–12 yoshli bolalar uchun 18 ta mantiqiy masala (javoblari bilan)

Quyidagi masalalar yosh bo'yicha uch guruhga bo'lingan. Har bir masalada javob va — eng muhimi — yechim izohibor. Bolaga javobni emas, izohni tushuntiring: mantiqda «qanday topding» degan savol «nima chiqdi» degan savoldan qimmatliroq.

Maslahat: masalani o'qib bo'lgach, kamida 30 soniya jim turing. Bolaning fikrlashi aynan o'sha sukutda boshlanadi.

6–8 yosh uchun masalalar

1. Ortiqchasini top: olma, nok, sabzi, banan.

   Javob: sabzi. Nega:qolganlari meva, sabzi esa sabzavot. Bola «sabzi to'q sariq» desa ham qabul qiling — bu ham guruhlash, faqat boshqa belgi bo'yicha.

2. Qatorni davom ettiring: 2, 4, 6, 8, ...

   Javob: 10. Nega: har safar 2 qo'shilmoqda.

3. Anvar Zuhradan baland. Zuhra Kamoldan baland. Eng past kim?

   Javob: Kamol. Nega:uchtasini bir qatorga tizib chiqing — bu «zanjir» deb ataladigan xulosa.

4. Savatda 5 ta olma bor edi. Onam 2 tasini oldi, keyin 3 ta qo'shdi. Nechta bo'ldi?

   Javob: 6. Nega:5 − 2 = 3, so'ng 3 + 3 = 6. Amallar tartibiga e'tibor bering.

5. Qaysi biri og'irroq: 1 kg paxta yoki 1 kg temir?

   Javob: teng. Nega:ikkalasi ham 1 kg. Bu savol «og'ir ko'rinish» bilan «og'irlik»ni ajratishni o'rgatadi.

6. Xo'rozlar tuxum qo'yadimi?

   Javob: yo'q. Nega:tuxumni tovuq qo'yadi. Savolni diqqat bilan o'qish kerakligini ko'rsatadigan mashq.

9–10 yosh uchun masalalar

1. Uch do'st — Ali, Bek va Dilnoza — futbol, shaxmat va suzish bilan shug'ullanadi. Ali suzmaydi. Bek shaxmat o'ynamaydi va suzmaydi. Dilnoza nima bilan shug'ullanadi?

   Javob: suzish. Nega:Bek na shaxmat, na suzish bilan shug'ullanadi — demak unga faqat futbol qoladi. Ali suzmaydi, futbol esa band, shuning uchun Alida shaxmat. Dilnozaga suzish qoladi. Jadval chizib, har bir ishoradan keyin mos kelmaydigan katakni o'chirib boring.

2. «Yomg'ir yog'sa, yo'l ho'l bo'ladi.» Yo'l ho'l. Yomg'ir yoqqanmi?

   Javob: aniq emas. Nega:mashina yuvilgan yoki quvur yorilgan bo'lishi mumkin. Shart faqat bir tomonga ishlaydi.

3. Qatorni davom ettiring: 1, 4, 9, 16, ...

   Javob: 25. Nega: bular kvadratlar: 1×1, 2×2, 3×3, 4×4, 5×5.

4. Men bir son o'yladim, 3 ga ko'paytirdim, 4 qo'shdim — 19 chiqdi. Qaysi son?

   Javob: 5. Nega: teskari yo'l bilan: 19 − 4 = 15, 15 : 3 = 5.

5. Bir kitobning 40-betida turibsiz. 15 bet o'qidingiz, keyin 6 bet ortga qaytdingiz. Qaysi betdasiz?

   Javob: 49. Nega: 40 + 15 = 55, 55 − 6 = 49.

6. «Barcha qushlar ucha oladi» — rostmi?

   Javob: yolg'on. Nega:tuyaqush, pingvin. Bitta qarshi misol «barcha» so'zli jumlani buzadi.

11–12 yosh uchun masalalar

1. Besh o'quvchi bir-biri bilan bir martadan qo'l berdi. Jami nechta qo'l berish bo'ldi?

   Javob: 10. Nega:har bir juftlik bir marta sanaladi: (5 × 4) ÷ 2 = 10. 20 emas — aks holda har juftlikni ikki marta sanagan bo'lasiz.

2. Sinfda 20 o'quvchi: 12 tasi futbol, 9 tasi shaxmat, 4 tasi ikkalasi bilan shug'ullanadi. Nechtasi hech qaysisi bilan shug'ullanmaydi?

   Javob: 3. Nega: 12 + 9 − 4 = 17 ta shug'ullanadi, 20 − 17 = 3.

3. Ikkita o'yin soqqasi tashlandi. Jami nechta har xil natija bor?

   Javob: 36. Nega: har bir soqqada 6 ta yoq: 6 × 6 = 36.

4. To'rt xonali PIN-kodda har bir o'rin 0–9 bo'lishi mumkin. Nechta variant bor?

   Javob: 10 000. Nega:10 × 10 × 10 × 10. Bitta raqam qo'shilsa, variantlar 10 barobar oshadi.

5. Bir mahsulot 20% arzonlashdi, keyin yangi narxdan 20% qimmatlashdi. Narx boshlang'ich holatga qaytdimi?

   Javob: yo'q, arzonroq. Nega: 100 → 80 → 96. Foiz har safar boshqa sondan hisoblanadi.

6. Ikkita idish: 3 litrli va 5 litrli. Aniq 4 litr suvni qanday o'lchaysiz?

   Javob:5 litrni to'ldiring, undan 3 litrlikni to'ldiring — 5 litrlikda 2 litr qoladi. 3 litrlikni to'king, 2 litrni unga soling, 5 litrlikni yana to'ldiring va undan 3 litrlikni to'ldiring — u yerga faqat 1 litr sig'adi. 5 litrlikda 4 litr qoladi.

Bu masalalardan qanday foydalanish kerak

• Kuniga 2–3 tadan oling, hammasini birdan emas.
• Javob noto'g'ri bo'lsa ham, avval «qanday o'yladingiz?» deb so'rang — xatoning sababi ko'pincha shartni noto'g'ri o'qishda bo'ladi.
• Bola masalani yechgach, unga o'xshash yangi masalani o'zi tuzishni taklif qiling. Bu eng kuchli mashq.
• Qiyin masalani «ertaga qaytamiz» deb qoldiring — miya masalani fon rejimida yechishda davom etadi.